انتشار برخی اسناد ساواک و کمیته مشترک ضد خرابکاری
در مورد حضرت آیت الله العظمی علامه نوری «طیب الله رمسه»

انتشار برخی اسناد ساواک و کمیته مشترک ضد خرابکاری در مورد اهمیت وقایع و رویدادهای منجر به فاجعه موسوم به جمعه سیاه یا هفده شهریور و فعالیت های حماسه سالار این واقعه یعنی حضرت آیت الله العظمی علامه نوری «طیب الله رمسه» در مجله شاهد یاران و برخی پایگاه های اینترنتی .
برخی علاقمندان به آن فقید سعید ضمن تماس با پایگاه به علت عدم دسترسی به مجله فوق و عدم امکان دریافت اطلاعات از پایگاه مجله بنیاد شهید و امور ایثار گران از ما خواستند عکس ها را در این پایگاه نمایش دهیم.
ضمن تشکر از دست اندرکاران مجله وزین و دبیر تحریریه محترم شاهد یاران ، برخی از این عکس ها و اسناد به مرور در اختیار بینندگان پایگاه قرار خواهد گرفت.

در برخی از این اسناد به جلسه شب پیش از کشتار اشاره دارد که می گوید:«...در این نشست ‏سرانجام تصمیم گرفتند در تهران و چند شهر بزرگ از صبح ‏17 شهریور به مدت نامعلومی حكومت نظامی اعلام كرده و به اجرا گذارند. پس از مخابره تصمیمات جلسه شورای امنیت ملی به شاه، وی دستور داد چگونگی اجرای آن بلافاصله در جلسه فوری هیات دولت در همان شب بررسی شود. در نتیجه نشست فوق‏العاده هیات دولت در ادامه جلسه شورای امنیت ملی ساعت 30:22 دقیقه شب با حضور وزرا و نیز ارتشبد ازهاری، رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران، و سپهبد ناصر مقدم، رئیس ساواك، برگزار شد. پس از ساعت ها گفتگو و مذاكره مقرر گردید كه از روز 17 شهریور در تهران و یازده شهر كشور یعنی قم، تبریز، اصفهان، مشهد، شیراز، جهرم، كازرون، قزوین، كرج، اهواز و آبادان حكومت نظامی اعلام و بلافاصله به اجرا گذاشته شود. پس از تصویب این موضوع برخی از وزرا اظهار داشتند دست كم 24 ساعت‏به مردم مهلت داده شود تا از جریان حكومت نظامی و تصمیم دولت اطلاع حاصل كنند. اما این نظریه با شدت از سوی سران نظامی و امنیتی رد شد. استدلال آنها این بود كه رادیو تا صبح خبر مزبور را اعلام خواهد كرد، به علاوه مسببین و محركین می‏بایست هرچه زودتر شناسایی و مجازات گردند تا از آشوب آنها جلوگیری شود. (حضرت آیت الله العظمی علامه نوری «طیب الله رمسه» در حال سخنرانی برای جمعیت چندین هزار نفری - عکس از مجموعه اسناد)

 
سرانجام روز حادثه فرا رسید. جمعیت معترض كه از نخستین ساعات صبح دسته دسته در میدان ژاله گرد آمده بودند، از اعلام ناگهانی حكومت نظامی اطلاع نداشتند. زیرا رسانه‏های رژیم بویژه رادیو، تنها ساعت‏6 صبح این خبر را پخش كرده بودند. هنگامی كه تلاش كماندوهای رژیم برای پراكندن جمعیت اجتماع‏كننده و جلوگیری از راهیابی معیت‏بیشتر، به میدان ناكام ماند، خشونت آغاز گردید و مردم بی‏دفاع به رگبار بسته شدند. با شروع درگیری انواع سلاحهای آتشین به خدمت گرفته شد. تانكها، مسلسل ها و هلی‏كوپترها از زمین و هوا جنگ خونینی علیه قیام‏كنندگان به راه انداختند. در پی آن صحنه‏ای به پا شد كه به میدان اعدام شباهت داشت. سربازان مسلح، میدان شهدا را از چهار طرف محاصره كرده و با استقرار در پشت‏بامها از هر جهت مردم را با صفیر گلوله‏ها بدرقه می‏كردند. گوزیچكین، سفیر وقت‏شوروی، در خاطراتش می‏نویسد:« هدف دولت ‏به هیچ ‏وجه متفرق ساختن تظاهركنندگان نبود، بلكه می‏كوشید همه كسانی را كه در تظاهرات شركت داشتند یكجا از میان بردارد».
به هر حال جمع كثیری از حاضران در صحنه به شهادت رسیدند، آمار شهدا و مجروحین این حادثه هیچ‏گاه به طور دقیق شناسایی و مشخص نشد؛ زیرا اجساد كشته‏شدگان توسط كامیونهای ارتش به نقاط نامعلومی حمل و در گورستانهای دسته جمعی دفن شدند.  منابع رسمی تعداد قربانیان را  87 تن و زخمی‏شدگان را 205 نفر اعلام كردند. اما جبهه مخالف آن را به هیچ عنوان ارقام واقعی ندانست و تعداد شهدا را بین‏3 تا 5 هزار تن برآورد نمود. گفته می‏شود، دكتر علی امینی طی مصاحبه‏ای آمار كشته‏شدگان را بیشتر از دو هزار نفر اعلام كرد كه این موضوع سر و صدای زیادی در محافل وابسته به رژیم از جمله در مجلس برپاساخت.  اما بر اساس آخرین آمار بنیاد شهید انقلاب اسلامی تاكنون آمار شهدای‏ 17 شهریور تهران حدود 88 تن و آمار شهدای سراسر كشور در این روز123  تن ثبت‏ شده است. (بانك اطلاعات شاهد)
ابعاد فاجعه چندان گسترده بود كه این شایعه در سطح وسیع انتشار یافت كه كماندوهای اسرائیلی و امریكایی طی توافق پنهانی با رژیم و در لباس سربازان ایرانی این صحنه خون‏بار را آفریده‏اند. نه در آن زمان و نه پس از آن مدركی دال بر صحت این خبر دریافت نشد، ولی حقیقت این بود كه مردم انتظار چنین كشتار گسترده‏ای را از سوی رژیم و سربازان مسلمان نداشتند. به علاوه مقررات حكومت نظامی به سربازان اجازه تیراندازی نمی‏داد و در صورت مقاومت مخالفان، تنها می‏بایست‏به بازداشت آنها اكتفا می‏كردند. این نقض آشكار قانون بود كه دیگر رژیم نمی‏توانست نغمه قانونگرایی را ساز كند.
اگر از اخبار مربوط به تعداد قربانیان صرف‏نظر كنیم، صورت مساله تغییری نخواهد كرد. زیرا اصل حادثه برای هر دو سوی ماجرا نگران‏كننده و تكان‏دهنده بود. مخالفان از شدت عمل حكومت نظامی غافلگیر شدند. در همان حال هم شاه و هم انقلابیون از كثرت تعداد كشته‏شدگان شگفت‏زده و متحیر شدند. میدان ژاله از این پس میدان شهدا نام گرفت. (این مسئله درست نیست. قبلا در این پایگاه اعلام شده از شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان گذشته اش نام این میدان توسط حضرت آیت الله العظمی علامه نوری (ره) به میدان شهداء تغییر داده شده بود - پایگاه)

...سربازان محاصره‏كننده تا صبح روز بعد به محاصره ادامه دادند. تا نیمه‏های شب همچنان صدای گلوله به گوش می‏رسید. در همان فاصله اتومبیلهای آتش‏نشانی با فشار آب لكه‏های خون و آثار قتل عام را پاك كردند. اما پیامدها و آثار این واقعه هیچ‏گاه و با هیچ وسیله‏ای محو كردنی نبود. نتایج این رویداد در ابعاد داخلی و بین‏المللی چندان وسیع بود كه بی‏تردید به سقوط و اضمحلال رژیم شتاب بیشتری بخشید. انتشار جزئیات رقت‏انگیز مشی توسل به خشونت، نفرت و انزجار ملی علیه حكومت را هرچه بیشتر برانگیخت و بحران و تنش را تا بالاترین حد ممكن افزایش داد و برتردید و دودلی شاه و ناكارآمدی سیاستهای دولت مهر تایید زد. درست از همین هنگام برخی از چهره‏های سیاسی شاخص رژیم با ارزیابی وضعیت كشور از تریبونهای رسمی به انتقاد از عملكرد دولت و مواضع رژیم در برابر انقلابیون پرداختند. این شخصیتها كه از درون مجلس، احزاب و سازمانهای دولتی سربرآوردند، آشكارا خواستار استیضاح نخست‏وزیر و بركناری دیگر مقامهای مسئول و سركوبگر مردم و بازنگری در سیاست های داخلی كشور شدند.

منبع : مرکز اسناد انقلاب اسلامی (http://www.irdc.ir)
بررسی تحلیلی رویداد 17 شهریور 1357
چکیده: این مقاله به بررسی ریشه ها، عوامل و زمینه های رویداد 17 شهریور 1357 و نیز عواقب این رویداد مهم تاریخی که منجر به انقلاب اسلامی گردید می پردازد.